ẨM THỰC KHẮP NƠI (6)

BÚN BÒ HUẾ

Nước ta có 3 miền, mỗi miền có những món ăn khác nhau: Người Bắc ăn phở, người Nam ăn hủ tiếu, người Trung ăn bún bò. Nhìn chung như vậy. Dĩ nhiên vài nơi có những đặc sản khác như Quảng Nam có mì Quảng, Bình Định có bánh tráng, kể sao hết được.

Mì làm bằng bột mì, bún làm bằng bột gạo. Bột mì có nhiều ca-lo-ri hơn bột gạo nên người sinh sống ở xứ lạnh thường ăn mì, người xứ nóng ăn gạo. Ở xứ ta thì ngược lại, ngoài Bắc, ngoài Trung lạnh thì ăn phở, bún bò làm bằng bột gạo, miền Nam xứ nóng thì ăn hủ tiếu; mì làm bằng bột mì.

Có thể các món ăn nầy gốc gác từ bên Tàu di cư sang ta : Hoặc theo gót chân phiêu bạt của người Lạc Việt thuở xa xưa mà xuống lưu vực sông Nhị hoặc theo người Tàu chạy trốn nhà Thanh như Dương Ngạn Địch, Trần Thắng Tài, Mạc Cửu mà định cư ở đồng bằng sông Cửu Long. Nghe chữ “hủ tiếu” thì rõ. “Hủ tiếu” đâu phải là tiếng của người Nam, nó là tiếng Tàu rặc được phiên theo âm Việt.

Phở là tiếng Tàu hay tiếng ta ? Nhưng phở quả là món ăn gốc tự bên Tàu. Người Pháp không phiên âm tiếng phở. Toàn Quyền Đông Pháp Pasquier gọi nước mắm là “nước mắm”, không gọi nó là “xì dầu” hay dịch ra tiếng Pháp là một loại “xốt” lấy ra từ cá. Trong khi đó thì người Pháp gọi phở là “Soupe de Chinoise”. Sao lại là món “xúp” của Tàu. Họ từng thấy bên Tàu cũng có phở hay họ cũng bị ám thị rằng văn minh Việt Nam bắt nguồn từ trong văn minh Trung Hoa ?

Nói như thế thì bún bò không có nguồn gốc ngoại lai. Bún bò là rất Việt Nam, rất “dân tộc”. Bún là tiếng ‘nôm’, không gốc gác họ hàng gì với tiếng Tàu cả. Bò là con bò, thịt bò, cũng là tiếng “nôm” không dính dáng gì tới “ngưu” là tiếng người Tàu gọi chung cả trâu lẫn bò. Miếng thịt bò ngênh ngang nằm trong tô bún thì gọi nó là thịt bò, không ai gọi nó là “ngưu nhục”.

Nếu phở là “Soupe de Chinoise” thì tô phở chắc phải theo chân người Lạc Việt hay Tàu mà xuống đất Nam Việt, tức là vùng sông Nhị ngày nay. Nói thế cũng chưa chắc đúng. Biết đâu sứ Việt Nam khi qua Trung Hoa thấy tô phở ngon mà rước về, không có cờ quạt, lọng che như người xưa đón quan trạng vinh qui mà phải học thuộc lòng cách nấu rồi dấu lén trong trí, như kiểu ông Trạng Bùng dấu hột bắp nếp (*) trong búi tóc để đem về nước Việt làm giống.

Người Tàu thường tự khoe là nước của Thiên Triều, cao hơn các dân tộc chung quanh một bậc nhưng không mấy khi hào phóng mà chia cho chư hầu một hột giống bắp, giống đậu, hoặc cách chế biến một món ăn, một tô phở, mặc dù người Tàu bóc lột chư hầu không thiếu phần triệt để.

Về bún bò thì đâu có riêng gì Huế mới có. Quảng Trị cũng có bún bò vậy, còn Quảng Bình thì sao ? Qua khỏi đèo Hải Vân, bún bò Đà Nẵng trở thành một món ăn “lưu lạc” nơi xứ lạ quê người. Nó nằm lu thu một mình, lạc lỏng giữa đám mì Quảng ồn ào như ở hải cảng Đà Nẵng nhưng lại chẳng cô đơn khi vào tới thủ phủ miền Nam.

Gốc gác tô bún bò là những cộng bún nằm trong tô thịt bò có nước xáo thịt bò mà không có thịt heo. Có lẽ miền Trung có những ngọn đồi thoai thoải thuận tiện cho việc nuôi bò, nhưng khi tô bún bò “định cư” ở Cố Đô thì nó có phần “thay da đổi thịt”. Bên cạnh bún và thịt bò, người ta thêm vào đó một miếng giò heo. Đó là những cái chân của con heo đã cạo trắng, không còn chút lông, cái móng già đã được lấy đi.

Miếng giò heo được chặt làm đôi, mỗi bên mỗi móng vì chân heo chỉ có hai móng hoặc là một khoanh tròn phần trên của chỗ móng heo, đầy lên những da và thịt. Tại sao lại giò heo mà không là thịt heo, như tên gọi của nó : “Bún bò giò heo” (Không ai gọi “Bún bò thịt heo”). Lối ăn như thế là theo cách của người Tàu. Người Tàu cho rằng tinh chất của mỗi động vật tụ lại nơi chân của nó cho nên chân là phần bổ nhứt trong cơ thể con vật.

Do đó, chúng ta thấy nhiều món ăn làm bằng chân động vật bổ và ngon đáo để. Đó là món chân vịt nổi tiếng của nhà hàng “Lạc Quần” Chợ Lớn nằm trên đại lộ Trần Hoàng Quân hay món chân vịt của nhà hàng Quốc Tế, Cần Thơ. Một vài tiệm ăn nhỏ ở Hà Tiên cũng có món chân vịt nầy, giá rẻ vì tại các cù lao trong vịnh Thái Lan nằm gần Hà Tiên người ta nuôi nhiều vịt bằng thứ cá vụn ngư phủ đánh bắt được nhưng ít khi chở lên bán ở Saigon.

Thi sĩ Nguyễn Hoàng Thu, tác giả tập thơ “Nét Gầy và Mây”, một người bạn tù cải tạo của tôi, kể cho nghe hồi anh làm lễ thành hôn ở Phước Long, nơi nầy người ta nuôi dê khá nhiều nhưng ít ai biết làm thịt dê. Một người Tàu biết nghề tình nguyện giúp anh bạn, chỉ đòi tiền công bằng bốn cái chân dê. Đã là thịt dê mà lại ăn bốn cái chân, không biết có ai kinh nghiệm để cho rằng nó hơn hay thua Viagra.

“Bò teo heo nở” là kinh nghiệm các bà đầu bếp. Vì vậy, trước khi bị miếng giò heo “bề thế” tấn công, các miếng thịt bò đã vội teo lại khi đôi đủa của người đầu bếp lật qua lật lại chúng trong nồi thịt xáo. Không như thịt heo chặt từng miếng to, thịt bò được thái mỏng, không quá mỏng để khi nó teo lại người ta không thấy nó ở đâu cả, ướp gia vị tiêu hành nước mắm trước khi cho vào nồi xáo. Khi thịt bò vừa chín, người ta cho nó vào nồi nước bún bò.

Để nước xáo được trong, không như nồi nước lèo phở, nấu lần thứ nhứt sôi, nổi bọt thì đổ nước đi nấu lại; người nấu bún bỏ vào nồi một trái thơm gọt vỏ hoặc vài muỗng me khô, một bó sả. Tuy nhiên, người ta thường nấu với thơm hơn me chua vì chất thơm làm cho giò heo mau mềm mà vẫn dòn.

Ngoài miếng giò heo, tô bún bò Huế cầu kỳ hơn với những miếng chuối bắp xắt lát (*), với những cọng rau quế trắng mà người ta cho rằng thơm hơn cọng rau quế đỏ. Chất chát của chuối bắp sẽ đẩy những mỡ, gia vị ra khỏi lưỡi, để cho cái lưỡi được “sạch”, miếng thịt heo ăn tiếp sau sẽ ngon hơn. Các thứ thịt trong tô bún bò giò heo không có mùi tanh, kể cả miếng giò heo to, nó có mùi béo ngậy, kích thích giác quan người ăn. Cho nên có người ăn bún bò, không như khi ăn phở, không cần ăn thêm rau quế. Rau chỉ làm cho miếng ăn thơm hơn.

Người nấu bún bò không mua loại heo nuôi theo kiểu công nghiệp. Giò heo họ nấu phải là thứ heo cỏ, lông đen, nhỏ con do người ta nuôi theo lối thủ công. Giò heo không lớn quá, mỡ không nhiều quá, da không dày quá mà lại dòn, nước ngọt.

Bún bò giò heo là món ăn của người Huế, nói riêng. Người Huế lại thích ăn ớt. Người Nam Kỳ ít thích ăn ớt, thấy tô bún ngon nhưng chỉ cứ ngồi nhìn, không dám đụng đũa. Trên mặt nồi bún là một lớp váng đỏ au do ớt bột tao với mỡ. Mặc dù người bán bún đã lấy cái vá chao trên mặt nồi cho váng ớt tan ra hai bên trước khi múc nước cho vào tô bún, bề mặt tô bún vẫn là một lớp ớt đỏ lóng lánh mỡ.

Thế mà trên bàn, đôi khi còn có thêm một dĩa ớt sừng trâu hay ớt mọi (ớt hiểm) hay một chén tương ớt. Vừa ăn, thực khách vừa xuýt xoa vì cay, có khi toát mồ hôi, rớm nước mắt, trong cái bấc lạnh của vùng Châu Á Gió Mùa từ biển Đông thổi về mới đúng với cái thú ăn bún bò trong mùa lạnh.

Khi chiến tranh lan tràn rộng hơn, nhiều người miền Nam ra phục vụ ngoài Trung, người ta bỗng thấy xuất hiện những tô bún bò có giá sống. Thế là không xong rồi. Khó có thể có sự hòa hợp hòa giải “loạn xà ngầu” giữa tô phở Hà Nội, tô bún bò giò heo Huế và tô hủ tiếu Nam bộ. Thật đấy, người khó tính chẳng bao giờ chịu một tô bún bò giá sống nửa Nam nửa Trung.

Ăn bún bò Huế không ít khi tôi nhớ tới bún bò Quảng Trị, quê tôi. Bún bò Quảng Trị “Chơn chất” hơn. Bún bò là bún bò, không có cái đuôi “giò heo” theo sau.

Khi tôi mới lớn, ăn bún bò, thấy nồi nước xáo của mấy chị, mấy mự (mợ) mấy dì bà con xa gần bên ngoại tôi là nồi đất, chưa “hiện đại” như sau nầy để có nồi nhôm. Bún làm bằng gạo trắng, nhiều khi gạo đỏ, và cọng bún lại nhỏ hơn cọng bún của tô bún bò Huế. Thuở ấy, cả thị xã chỉ có mấy tiệm ăn, người ta bán phở : phở nước phở xào chớ không bán bún bò bao giờ. Muốn ăn bún bò, phải ăn bún gánh của những người đi bán dạo. Sau nầy, khi tôi xa xứ rồi mới nghe nói tới những quán bún bò giò heo bên bờ sông Thạch Hãn, gần Ty Thông Tin, hay bún bò giò heo trên đường Phan Thanh Giản như người ta nói.

Với Huế, người ta có thể nhắc tới Vĩ Dạ qua hình ảnh “Thuyền chở trăng”, “Hoa bắp lay”, hay “Lá trúc che ngang mặt chữ điền” như trong thơ Hàn Mặc Tử. Quả thật tôi không về Vĩ Dạ để xem trăng ở vườn nhà ai mà lại chui vào chợ Vĩ Dạ ăn bún bò viên. Bún bò viên không có giò heo, mà chỉ có những viên thịt bò to gần bằng ngón chân cái, ăn một lần, nhớ một đời.

Nó không phải là thứ thịt bò xay như ở Saigon hay bên xứ Mỹ nầy. Người ta xắt nhỏ miếng thịt bò rồi bỏ vào cối đá quết cho thật nhuyễn như làm nem chã. Quết xong, miếng thịt dính chặt vào nhau như miếng cao su non. Thịt xay thường rã rời, không dính chặt với nhau như miếng thịt quết. Sau đó, người bán nêm gia vị sao cho vừa miệng người ăn. Làm việc nầy, người chủ không cần dấu nghề như các tiệm nem chả của người Bắc ở Saigon, nhưng nêm sao cho được ngon là rất điều khó cho ai muốn học nghề.

Tôi biết ăn bún bò viên Vĩ Dạ chỉ là một sự tình cờ. Thưởng thức món ngon ấy chưa được bao lâu thì xảy ra biến cố tết Mậu Thân, tôi đành nhập ngủ, để lại phía sau những tô bún bò viên từ bấy đến nay chưa từng được trời cho hưởng lại cái lộc ăn ấy một lần nữa.

Tôi vốn dĩ có tính bướng. Đi ăn giỗ nhà bà con, tôi không ưa những món chay giả mặn. Ăn chay mà cũng có món nem, chả, sườn, giò và cả bún bò giò heo. Món ăn chay không ngon hay tôi có định kiến với những món ăn giả mặn đó. Mấy năm làm “giáo tại gia” nhà một ông chú họ, mỗi rằm và mồng một cả nhà ăn chay, nếu nhằm ngày nghỉ không bận đi học, thế nào tôi cũng ra quán bún bò Mai Lợi phía ngoài cửa Đông Ba, bên cạnh vườn hoa, cách nhà tôi không xa để ăn một tô bún bò mà tôi thường gọi đùa là “Trả thù đời”.

Đời bắt tôi tu nhưng chẳng bao giờ tôi chịu tu. Với bao nhiêu tô bún bò trong đời, khi xuống địa ngục chắc tôi sẽ ở tầng chót và kiếp sau hóa thành “Trư Bát Giới”. Biết đâu đó lại là điều vui !

Bún bò giò heo Huế cũng mang “Tính giai cấp” như trong cộng đồng nó hiện hữu. Càphê Lạc Sơn là nơi lui tới của những người có tiền có bạc, công chức, sĩ quan thì bún bò ở đây tô vừa to, cục giò cũng vừa to và làm nhẹ túi tiền của khách thưởng thức. Muốn ăn tô bún ngon thật sự thì lên quán cô Ba đầu dốc Nam Giao hay bún bò Mụ Rớt ở Ngự Viên.

Bún bò Ngự Viên mới xuất hiện khoảng đầu thập niên 1960, khi Ngự Viên không còn nữa, đã biến thành một xóm lao động nhà cửa chen chúc. Nghĩ tội nghiệp cho các công chúa, cung phi ngày xưa. Hồi ấy làm gì có bún bò Ngự Viên cho vua “ngự” hay các nàng dùng để “thời”.

Cảnh “tang thương” ấy ngày xưa công chúa cung phi gánh chịu đã đành, người đời nay đâu tránh khỏi. Tới tiệm mụ Rớt ăn tô bún, chưa chắc người ta quên đi hình ảnh ông Rớt bị bắn chết nằm chèo queo trên mặt đường, mất đi cái vui thuở binh đao chưa về tận xóm Ngự Viên nầy.

Vốn có cuộc sống “kín cổng cao tường”, các bà các cô gái Huế không mấy khi ra ngồi tiệm ăn bún bò. Cắn miến thịt heo to, ớt đỏ dính quanh mồm, vừa ăn vừa hít hà hay xì xụp giữa chỗ đông người là việc không mấy khi họ chịu làm.

Thế nhưng không phải họ không được ăn những tô bún ngon. Họ ở nhà ăn bún gánh, là bún của những người gánh bán dạo từng nhà. Đừng tưởng rằng những tô bún gánh nầy ít ngon. Thật ra, có gánh còn ngon hơn cả bún bò mụ Rớt hay cô Ba. Người sành ăn không ăn bún gánh sớm. Họ chờ hơi trưa, khi bụng đói hơn chút nữa, khi nồi nước xáo rặc bớt nước, cô lại. Đó là lúc “cao điểm” của một tô bún bò ngon.

Mỗi người bán gánh có một khu vực riêng, coi như giang sơn của họ, một thứ luật bất thành văn, người ở giang sơn bên cạnh ít khi xâm lăng vào. Do đó, trong những người bán bún gánh với nhau, không có chuyện cải cọ tranh giành khách ăn. “Cộng đồng bún bò gánh” đó có trật tự kỷ cương hơn bất cứ một cộng đồng người Việt nào.

Buổi sáng, khi trời còn mờ mờ, người ta thấy các chị, các dì gánh những gánh bún bò nối đuôi nhau từ phía bên kia cầu An Cựu, cống Phát Lát như một toán lính hành quân đi dọc theo một trục lộ. Lò than còn cháy đỏ xua bớt chút lạnh còn vướng vất của buổi sớm mai, có khi bếp lửa còn khói tuông ra, loảng dần trong không khí.

“Đạo quân bún gánh” đó qua khỏi cầu An Cựu tỏa ra nhiều nhánh, rẽ tay trái lên An Lăng, Phú Cam, Bến Ngự, Nam Giao, Ga Huế, hay rẽ phải xuống Vĩ Dạ, chợ Cống. Đông nhứt vẫn là những gánh bún vượt qua cầu Trường Tiền xuống phố Đông Ba, Ô Hồ, qua Gia Hội hay lên Thượng Tứ, tiến chiếm các mục tiêu trong nội thành, vào tận Lương Y, Tây Lộc.

Nếu tò mò hỏi, chúng ta biết hầu hết những người bán bún gánh đều ở xóm An Cưụ. Đó là nghề truyền thống của một cái xóm nhỏ, nổi tiếng như loại “nem An Cựu” nếu so với “nem Thủ Đức” thì Thủ Đức thua xa.

Vào Saigon, nhớ Huế, đố ai khỏi nhớ tô bún bò Huế. Người ta có thể ghé quán Hạnh Lợi trên đường Hiền Vương, gần ngã tư Pasteur để “làm một chầu cho đã nhớ”. Hạnh Lợi có nhiều món ăn Huế: Nem chả, bánh bèo, bánh nậm, bánh bột lọc bọc tôm thịt nhưng tôi chỉ thích có bún bò. Nó là Huế bậc nhứt trong những món ăn Huế.

Chã ở đây vẫn ngon hơn chã Quốc Hương trên đuờng Trần Hưng Đạo. Chả Huế làm bằng thịt quết, không thêm bột nên miếng chả vị ngọt hơn. Người Saigon cái gì cũng vội: Ăn vội, đi vội, nói vội theo cuộc sống văn minh. Họ không có thì giờ ngồi nhâm nhi miếng chã để phân biệt cái nào là thịt, cái nào là bột lạt lẽo trong miếng chả đang ăn.

Nếu chỉ muốn ăn có mỗi một món bún bò, người ta đến “Bún Bò Quốc Việt” trên đường Lê Văn Duyệt, chỗ gần cuối đường. Quán nầy trông có vẽ bình dân, ghế bàn xộc xệch, dành cho lính tráng gốc Huế hơn là khách văn nhân; nhưng tô Bún Bò Quốc Việt không kém tô bún bò Huế chính cống.

Năm 1970, tôi có cô bạn nữ quân nhân người Nam, tên là Nguyễn T. Thanh Nh. làm việc cùng cơ quan, một người hễ khi tôi nói gì về Huế thì vễnh tai, tròn xoe hai mắt như cố ghi vào trí vào lòng những gì tôi nói. Một lần tôi đãi cô ăn bún bò ở đây. Nghe ăn bún bò, cô ta thích lắm, muốn “ăn cho biết”. Nhưng khi tô bún được bưng ra thì cô ta chỉ ngồi nhìn, không dám cầm đũa.

Hỏi, cô ta trả lời : “Ớ ớt thế làm sao ăn, sợ quá !”

Sau 1972, vì sợ chiến tranh, người Huế khăn gói vào sống Saigon nhiều hơn nên trong hành trình Nam Tiến của họ có mang theo hình ảnh tô bún bò Huế. Do đó, sau 1972, Saigon bỗng rộ lên nhiều tiệm bún bò. Saigon đã bị Huế xâm lăng cũng như mấy trăm năm trước, tô hủ tiếu gốc Tàu chế ngự thị trường ăn uống Saigon.

Bún bò chúng cũng vượt biên và nhờ lòng ưu ái của nền đa văn hoá Mỹ, tô bún bò giò heo Huế nay đã định cư ở Cali và vài nơi khác, chưa biết bao giờ nhập quốc tịch Mỹ.

Tôi ước ao tô bún bò sẽ không bị Mỹ hóa: Thêm một miếng Hamberger chẳng hạn. Dù sao, tô bún bò khi chưa bị Mỹ hóa thì vẫn còn bản sắc dân tộc Việt, bưng tô bún bò, nuốt những sợi bún phải chăng là nuốt vào lòng “sợi nhớ sợi thương”..

(*) Dẻo như cơm nếp. Có khi người ta gọi là bắp trắng theo màu sắc.

(*) Bắp chuối xắt thành từng lát thật mỏng. Món ăn rất thông dụng của người Việt ăn sống hoặc nấu canh chua như người Nam.

TỪ BÚN CHẢ ĐẾN BÚN CHỬI

– Bùi Văn Phú

Trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 5/2016, Tổng thống Barack Obama đã ghé vào một quán ăn bình dân, quán Hương Liên, để thưởng thức món bún chả nổi tiếng của Hà Nội.

Hình ảnh Tổng thống Mỹ cùng với Anthony Bourdain – nhà sản xuất chương trình “Parts Unknown” về ẩm thực thế giới cho kênh truyền hình CNN – ngồi ghế nhựa, uống bia chai, cầm đũa ăn bún chả là cách quảng bá tốt nhất cho văn hóa ẩm thực của Việt Nam.

Ẩm thực Việt lại một lần nữa lên ngôi. Năm 2000 Tổng thống Bill Clinton khi đến Việt Nam đã ghé ăn phở ở quán Phở 2000 tại Sài Gòn. Năm 2006 Tổng thống George W. Bush (con) cùng với Thủ tướng Úc John Howard vào Sài Gòn đã được thưởng thức các món ăn Huế ở quán Tib của gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Tôi cũng thích ăn bún chả. Nhưng ở Mỹ ít thấy bán và khó tìm được một quán có món này vừa ý. Ngày còn ở quê nhà, đối diện trường Thánh Tâm, nay là trung học cơ sở Tân Bình, nơi tôi học cấp 2, có quán bún chả mà chiều chiều khói thịt nướng từ những lò than hồng đặt trước tiệm bay lên thơm phức cả một khúc đường làm cho bụng dạ đám học trò càng cảm thấy đói mỗi khi tan trường. Lớn lên, được ăn ở đó vài lần và thấy ngon.

Bên Mỹ không có nhiều quán bán bún chả, có thể vì cách nấu nướng khó khăn, nếu không được nướng bên ngoài bằng bếp than, như kiểu nướng BBQ, thì thịt sẽ không thơm ngon. Ở Little Saigon, Quận Cam, trên phố Bolsa trước đây có quán với tên “Bún chả Hà Nội”, trong khu Hanoi Plaza, mà một lần tôi được gia đình bạn đưa đến ăn và thấy ngon. Lần khác ghé vào thì quán đã đổi chủ nên mất hương vị cũ và không còn ngon như trước. Gần đó, cũng trên phố Bolsa, có “Bún chả Thăng Long” nhưng không hấp dẫn nên tôi chỉ ghé ăn một lần rồi thôi.

Vùng San Francisco, nhà hàng Ao Sen ở Oakland có bún chả mà tôi thích ăn. Tôi chỉ chọn thịt nướng và không chả, ăn với sà-lát và các loại rau thơm. Thịt heo ba rọi phải ướp đúng gia vị và nướng trên bếp than hồng. Vì thế bún chả ở Ngã Ba Ông Tạ hay ở phố Hàng Mành Hà Nội mà tôi đã được thưởng thức đều ngon.

Ở Mỹ không dám ăn mỡ nhiều, nhưng thịt bún chả mà nạc quá cũng không ngon. Một món ăn ngon hay dở thì tùy khẩu vị của từng người. Với tôi ăn bún chả phải có tía tô, kinh giới cùng đu đủ xanh ngâm nước mắm chua cay ngọt.

Sau bữa ăn bún với Tổng thống Obama, Anthony Bourdain đã làm một chương trình giới thiệu ẩm thực Việt Nam cho kênh CNN. Trước đây ông đã có một chương trình về ẩm thực Việt, nhưng chú trọng nhiều đến các món ăn cung đình của Huế.

Chương trình bún chả được chiếu trên kênh CNN tối 25/9/2016 và đã gây phản ứng bất bình cho nhiều người Việt trong và ngoài nước, vì bên cạnh món bún chả được tổng thống Mỹ nhiệt tình thưởng thức là hình ảnh một quán bún khác, trên đường Ngô Sĩ Liên, với nhiều người ghé ăn, dù bà chủ quán nổi tiếng là hay chửi vào mặt khách.

Văn hóa chửi dường như làm cho quán bún trở nên hấp dẫn với nhiều người dân thủ đô, nên ùn ùn kéo nhau đến ăn mà để nghe chửi khiến cho quán trở nên nổi tiếng với tên gọi quán “bún chửi”. Có thể người miền Bắc đã quen với những lời chửi mắng hàng ngày, vì thế sự kiện chủ quán chửi rủa khách như tát vào mặt cũng không là điều quan tâm và vẫn đến ăn.

Sau khi hình ảnh bún chửi được phát đi, quan chức Thủ đô Hà Nội cảm thấy xấu hổ với cách ứng xử của chủ quán. Ai xem chương trình hôm đó cũng thấy, tuy bà chủ đã bớt miệt thị và xỉ vả, nhưng những lời nói của bà đã làm mất đi vẻ đẹp của thủ đô nước Việt trước khán giả thế giới. Hình ảnh không tao nhã đó đã khiến chính quyền đưa ra đề xuất về một bộ qui tắc ứng xử cho cư dân làm theo để được văn minh hơn, lịch sự hơn qua lời nói, qua cách ăn mặc.

Đã nửa năm qua, không rõ đến nay đề xuất này ra sao rồi ? Còn phần chủ quán, trước phản ứng của nhiều người, bà hứa sẽ thay đổi, nhưng cũng không biết có tiến bộ không. Tôi e ngại rằng không, vì sông có cạn, núi có mòn, còn tính người khó mà thay đổi. Đây không phải là lần đầu tiên một nét văn hóa Việt được truyền thông thế giới đưa lên mà gây phản cảm.

Đầu thập niên 1990, đạo diễn gốc Việt là Tiana Thi Thanh Nga, rời quê hương vào đầu thập niên 1960 lúc còn nhỏ, trở lại quê nhà làm phim tài liệu “From Hollywood to Hanoi” về đời sống dân Việt sau chiến tranh, trong đó có phỏng vấn Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhiều nhân vật quan trọng trong chính quyền Việt Nam cũng như Hoa Kỳ.

Phim có đoạn đưa lên hình ảnh những con chó bị cột trong rọ, được chở đi trên xe gắn máy và sau đó bị giết ăn thịt một cách hết sức dã man. Đối với nhiều người Việt, ăn thịt chó là một thứ khoái khẩu, cũng như với nhiều người Trung Quốc, hay Triều Tiên. Nhưng đưa hình ảnh giết chó hết sức tàn ác lên màn ảnh đã khiến cho khán giả phương Tây có cái nhìn phản cảm về văn hóa Việt.

Năm 1988 khi Nam Triều Tiên tổ chức Thế Vận Hội, chính quyền thủ đô Seoul đã yêu cầu các quán thịt chó đóng cửa trong thời gian có các cuộc tranh tài thể thao diễn ra.

Không hiểu ai đã đề nghị chọn quán bún chửi để giới thiệu một nén văn hoá ẩm thực của người Việt với thế giới. Hình ảnh và âm thanh phát ra từ miệng bà chủ quán này thật hết sức phản cảm. Thế mà có nhiều khách vẫn chịu đựng được và đến ăn. Đó mới là điều lạ về thủ đô của nước Việt, chốn ngàn năm văn vật một thời. Đất Tràng An còn đó. Người Tràng An cũ giờ không biết đã đem hương hoa nhài đi phiêu bạt ở những nơi nao ?

Yên Huỳnh tổng hợp chuyển tiếp

Bản tin số 098/2623 – Ngày 8/4/17

BAO NĂM MỚI GẶP BẠN HIỀN

Các bạn có biết, trang Hồ Ngọc Cẩn Group đến nay đã lên năm thứ tám, và người phụ trách được biết Bùi Văn Việt (A3/6067) còn có nick name là Việt Bùi, cũng đã hơn 7 năm nay, Ấy thế mà trên 7 năm chỉ thấy bóng (ảnh) nay mới thấy hình.

Trưa ngày 7/4/2017 được tin “triệu tập” đến tham dự buổi họp mặt bỏ túi tại quán Mai Rừng, mới biết Việt Bùi từ Canada vừa về thăm quê hương vài ngày, và bỏ ra một buổi gặp gỡ các bạn đồng môn. Những người góp mặt ai cũng bất ngờ, bởi bao năm nay mới biết người thật qua ảnh.

Buổi trưa 7/4 chỉ là buổi họp mặt bỏ túi với số ít bạn, vì thời gian Việt Bùi còn ở quê hương chỉ tính từng giờ (bởi ngày 8/4 Việt Bùi sẽ trở về Canada), nên ngoài Việt Bùi chì có Nguyễn Anh Châu bạn cùng lớp, Huỳnh Văn Yên A4, Thân Bình, Nguyễn Việt, Trần Văn Tư P1, Biện Ngọc Hồ A2 và Mỹ Nhàn phu nhân của Yên Huỳnh.

Bảy người bạn đồng môn ngồi bên nhau chuyện trò rôm rã suốt từ 11 giờ đến gần 14 giờ mới giải tán. Sau đó Nguyễn Anh Châu chở Việt Bùi đến thăm Phạm Ngọc Toản cũng là một bạn cùng lớp A3 Hồ Ngọc Cẩn xưa.

Theo Việt Bùi, nếu có lần về sau, sẽ tổ chức buổi họp mặt các bạn đồng môn đông đủ hơn ngày 7/4 này. Mong các bạn thông cảm.

Cao Bồi Già

UỐNG SỮA ĐẬU NÀNH

NGƯỜI ĐÀN ÔNG NGỰC TO

NHƯ PHỤ NỮ

Sydney Wellingtion, 54 tuổi, người Anh, đã kiện một công ty sữa đậu nành ở địa phương sau khi ông nhận thấy cơ thể mình có sự thay đổi bất thường do dùng sản phẩm đó trong nhiều tháng. Gần đây, ông Sydney Wellingtion được các bác sĩ chẩn đoán mắc chứng không dung nạp lactose. Vì thế, bác sĩ khuyên ông Wellingtion nên chuyển sang uống sữa đậu nành bởi đây là một sự lựa chọn tốt cho sức khỏe của ông.

“Ban đầu không có điều gì bất ổn, thế nhưng sau một vài tháng, tôi nhận thấy ngực của mình phát triển, núm vú bắt đầu nhô ra giống như một cô gái đang tuổi dậy thì”, ông Wellingtion chia sẻ với phóng viên. Không những vậy, ham muốn tình dục của ông Wellingtion gần như biến mất, dương vật teo nhỏ một cách bất thường. Ngay cả cảm xúc của ông cũng thay đổi, ông dễ dàng bật khóc khi xem một bộ phim buồn.

Vợ tôi không biết chuyện gì đang xảy ra với tôi. Còn về vấn đề quan hệ vợ chồng, vợ tôi nghĩ rằng tôi bị gay khi cô ấy thấy tôi không quan tâm đến chuyện chăn gối. Đây là cơn ác mộng tồi tệ nhất cuộc đời tôi”, ông Wellingtion chia sẻ.

Trước tình hình này, ông Wellingtion đã tạm dừng sử dụng sữa đậu nành hai tuần trước đây. Và điều kỳ lạ là sau khi dừng sử dụng sản phẩm đậu nành, sự thay đổi trên cơ thể của ông cũng lập tức chấm dứt.  Vì thế ông Wellingtion quyết định kiện công ty sữa đậu nành đó. Năm 2013, một người đàn ông tại Bỉ cũng gặp phải tình huống tương tự sau khi sử dụng các sản phẩm từ đậu nành.

Yên Huỳnh chuyển tiếp

ĐIÊU KHẮC CÂY

TRONG RỪNG… NAM CHÂU ÚC

Thiệt kì diệu và đầy bí ẩn khi bạn đặt chân đến khu vườn bí mật mang tên Bruno Torf tại thị trấn nhỏ Marysville ở thành phố Melbourne, phía Nam Châu Úc. Rất nhiều du khách đã tìm đến đây rất đông để tìm hiểu xem thực hư thế nào ?

Khi đến đây thật ra chẳng có ma nào nhưng người ta không khỏi thán phục khi tham quan những tác phẩm tuyệt vời do một họa sĩ điêu khắc tên Bruno Torf làm nên. Khu vườn điêu khắc của Bruno Torf ngày càng nổi tiếng. Khi đến đây bạn như lạc bước vào không gian của một khu rừng nhiệt đới huyền ảo với nhiều bất ngờ khi thấy thấp thoáng đâu đó có bóng người nhưng khi đến gần thì mới vỡ lẻ đó là tác phẩm điêu khắc tuyệt vời

Hãy đến Bruno Torf để khám phá hơn 300 bức tranh và tác phẩm điêu khắc tuyệt vời với nhiều cung bậc cảm xúc nhuốm màu sắc kì bí. Những câu chuyện cổ tích về những con ma cây, người đá như hiện ra qua từng tác phẩm tuyệt vời, làm cho bước chân phiêu lưu của bạn cứ dấn tới, cứ tiếp tục bước đi. (theo Vfej)

Phan Tất Đại chuyển tiếp

TẠI SAO ĐƯỚNG PHỐ NHẬT BẢN

HẦU NHƯ KHÔNG CÓ TÊN ?

Nhật Bản là đất nước kỳ lạ với nhiều điều bí ẩn, trong đó những con đường không tên cũng khiến người ngoại quốc lúng túng khi tìm địa chỉ.

Vai trò của việc đặt tên đường

Đa số các tên đường phố ở Việt Nam đều được đặt theo tên riêng, còn ở Mỹ và nhiều nước phương Tây người ta dùng số, nhưng không đặt tên mà vẫn có thể tìm đường thì Nhật Bản là một ngoại lệ.

Đầu tiên, việc đặt tên đường sẽ giúp chúng ta có một địa chỉ chính xác nhằm giúp tìm vị trí thuận lợi hơn. Đặt tên đường đã trở thành một nét văn hóa của mỗi quốc gia. Do đó, quốc tế sẽ định nghĩa được ngay bộ giá trị mà Việt Nam đang theo đuổi. Chúng chứa đựng thông điệp văn hóa gì, hay là để đáp ứng yêu cầu hành chính, địa giới một cách tiện dụng ngay cả với người ngoại quốc.

Đường phố Nhật Bản

Nếu lần đầu tới Nhật, những người ngoại quốc hay Việt Nam sẽ cảm thấy khó chịu vì đã quen với những đường phố có tên. Và khi hỏi tên đường chắc chắn người Nhật sẽ vô cùng ngạc nhiên ! Bởi vì ở Nhật, họ đặt tên theo từng block nhà (thay vì đường). Đây không phải là điều mới mẻ ở Nhật mà có từ xa xưa, trở thành một nét thú vị độc đáo của xứ sở Phù Tang.

Vậy ở Nhật không có tên đường nào sao ?

Thật ra là có đấy ! nhưng rất ít và chỉ những đường lớn (dọc gọi là Hongo, ngang gọi là Kasuga) mới có tên, còn đường nhỏ thì không. Mỗi block nhà được bao bọc bởi các con đường nhỏ, do đó địa chỉ sẽ trở nên vô cùng đơn giản.

Dựa vào các đường đi cắt qua, người ta chia ra một địa khu (tương đương quận ở Việt Nam) thành các khu nhỏ hơn. Ví dụ, Hongo được chia làm 5, 6 phần nhỏ hơn. Còn khu Nezu thì nhỏ hơn nên chỉ chia đôi thôi, thành Nezu 1, Nezu 2.

Trong Hongo 2 lại chia tiếp thành 1, 2, 3… Rồi trong Hongo 2-1, Hongo 2-2… lại chia tiếp, là tới số nhà. Khi muốn tìm một số nhà cụ thể, bạn sẽ phải tự tìm trong block đó.

Nghe có vẻ khó khăn khi không chỉ chi tiết cụ thể tới địa chỉ nhà nhưng thực tế khi biết block nhà thì lại khá dễ dàng.

Bạn chỉ cần chú ý rằng, Nhật Bản không đánh số nhà theo thứ tự (tức 1 sẽ gần 2, 2 sẽ gần 3…) mà đánh số theo thời gian xây. Biết được điều này sẽ tránh bạn gặp lúng túng khí thấy nhà số 1 trước mặt mà không thấy nhà số 2 cần tìm đâu cả ! Hơn nữa, địa chỉ sẽ đơn giản hơn nên tránh được sự rắc rối, phức tạp cũng như phải đau đầu nghĩ ra những cái tên cho con đường.

Như vậy, thay vì đặt tên cả những đường nhỏ, ngõ hẻm vô cùng rắc rối, ở Nhật lại gọi tên cho cả khu phố. Không có đường nhánh hay mê cung ngang dọc, đây cũng là do cách quy hoạch ở Nhật, chính vì thế bạn yên tâm vì không sợ lạc nếu biết chính xác nhà muốn tìm ở block nào.

Với quy tắc đặt tên như ở Nhật Bản, người trẻ thì dùng bản đồ trên máy là được. Người già thì họ xem bản đồ ở ngoài. Hoặc lúc nào không có máy thì mọi người xem bản đồ ở ngoài là tìm ra. Một điểm đáng chú ý là người Nhật cũng không dùng tên các danh nhân để đặt tên đường (không rõ lý do).

Ở Hàn Quốc và Triều Tiên cũng có cách đặt tên như vậy nhưng ở Hàn Quốc sử dụng song song hai hệ thống, một hệ thống cũ và một hệ thống mới đánh số theo kiểu phương Tây. (theo Todayifoundout)

Phan Tất Đại chuyển tiếp

NƯỚC TIỂU TRONG HỒ BƠI

Đọc xong chắc bạn chẳng dám bơi …

Khảo sát 250 mẫu nước tại 31 hồ bơi và bồn tắm công cộng ở 2 thành phố ở Canada trong trung bình mỗi hồ chứa tới 30-75 lít nước tiểu. Kết quả này đã làm nhiều nhà nghiên cứu tại trường Đại học Alberta ở Canada rất bất ngờ.

Một hồ bơi tiêu thuẩn Olymipic chứa tới 75 lít nước tiểu / 830 m3 nước. Trong khi đó, mỗi hồ bơi nhỏ hơn chứa khoảng 30 lít. Thông tin chi tiết về các hồ bơi và bồn tắm trên không được công bố.

Khảo sát trên được công bố trên tạp chí Enviromental Science and Technology Letters ngày 1.3. Theo đó, con người đã “sản xuất rất nhiều hóa chất” vào hồ bơi thông qua “chất lỏng thải ra từ cơ thể”. Tại Thế vận hội Rio 2016 ở Brazil, nhiều hồ bơi đã đổi màu chỉ sau một đêm, dẫn đến việc cần phải giám sát chất lượng nước.

Theo khảo sát, dù bản chất nước tiểu là tiệt trùng nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe vì nó có thể tương tác với các hóa chất có trong hồ bơi.

Các nhà nghiên cứu đã đo nồng độ chất acesulfame-K, một chất tạo ngọt nhân tạo mà cơ thể con người không hấp thu được để đo vì đây là “một chất lý đo nồng độ nước tiểu lý tưởng”.

Họ phát hiện nồng độ chất này tại các hồ bơi và bồn tắm cao gấp 570 lần nước máy thông thường . Từ đó tính ra được nồng độ của nước tiểu tương ứng.

Mỹ Nhàn chuyển tiếp

GẠO HUYẾT NHUNG

ĐẮT NHẤT THẾ GIỚI

Tin tưởng là bổ, nhiều nhà giàu Việt đang săn mua loại gạo dài New Zealand được tẩm huyết nhung hươu, giá lên gần 800.000 – 900.000 đồng/kg và cũng chỉ dám ăn dè một tuần 2 lần, mỗi lần 1 thìa. Thực tế, nếu nhìn qua, khó có thể biết gạo đó đúng là được tẩm huyết nhu hươu thật hay không.

Vừa trả lời 5 cuộc gọi liên tiếp đặt gạo huyết hươu nhập từ New Zealand, chị Lê Vân Hồng ở Thụy Khuê, Hà Nội, cho biết, chị mở dịch vụ này đã nửa năm nay. Đây là loại gạo đang được nhiều người tìm mua về ăn tẩm bổ. Theo chị, gạo này không có sẵn vì giá khá đắt đỏ, chị chỉ gom các đơn đặt, mỗi tháng trả hàng hai lần (vào mùng 1 và ngày 15 hàng tháng). Mỗi lần hàng về cũng chỉ từ 0,8 – 1,5 tạ, tùy thời điểm.

Trao đổi với PV, chị Hà – nhân viên của cửa hàng gạo huyết hươu New Zealand ở Ba Đình, Hà Nội, cũng thừa nhận, dù giá cao gấp 10 – 55 lần giá gạo Việt Nam, song, gạo tẩm huyết nhung hươu vẫn khá hút khách.

Chị Hà chia sẻ, đây là loại gạo đặc sản cao cấp ở New Zealand. Nông dân nước này đã trồng giống lúa cho gạo hạt dài theo phương pháp đặc biệt. Đến khi thu hoạch, lúa được đem xay xát sạch rồi lấy huyết nhung hươu (quá trình cắt nhung hươu sẽ có huyết) tẩm vào hạt gạo để huyết nhung thẩm thấu từ từ vào từng hạt. Sau khi tẩm ướp và sấy khô, hạt gạo sẽ có màu nâu đỏ, nhạt hơn màu gạo lứt của Việt Nam.

Nhung hươu là một loại thực phẩm cực kỳ bổ dưỡng, nhưng huyết nhung hươu còn bổ dưỡng hơn nhiều. Từ xưa huyết hươu được biết đến như một vị thuốc giúp sinh tinh, chữa di tinh, liệt dương, chữa vô sinh; giúp ích huyết, bổ tủy; giúp chữa lành các chứng tổn thương, khỏe gân xương và tăng tuổi thọ. Nay được tẩm vào gạo nên ăn gạo này cực kỳ bổ dưỡng. Theo chị Hà, gạo huyết hươu có thể coi là loại gạo đắt và bổ dưỡng số 1 thế giới.

“Loại gạo này khá mới mẻ, được nhập về bán từ 2016 nhưng rất hút khách. Trung bình mỗi tháng, cửa hàng bán được hàng tạ gạo huyết hươu. Riêng những tháng lễ tết, số lượng bán ra gấp 3-4 lần vì ngoài mua để ăn, khách còn mua làm quà biếu tặng”, chị chia sẻ.

Khách mua gạo huyết hươu đều là dân lắm tiền nhiều, bởi giá gạo lên tới 800.000 đồng/kg. song “đắt xắt ra miếng”. Một người bình thường chỉ nên ăn gạo huyết hươu không quá 2 lần một tuần, mỗi lần chỉ được trộn 1 thìa nhỏ gạo huyết hươu với 100g gạo trắng thường. Một túi gạo huyết hươu 0,5kg, vì thế, cả gia đình ăn trong vòng 3 tháng mới hết.

Cầm trên tay túi gạo huyết hươu, chị Luyến ở Hai Bà Trưng, Hà Nội khoe: “Chỉ mấy lạng gạo này thôi nhưng gia đình tôi (6 người) có thể ăn trong vòng 2 tháng trời”. Chị này kể rằng chị được một người bán giới thiệu loại gạo huyết hươu này nên muốn mua về tẩm bổ cho cả nhà. Làm theo hướng dẫn, mỗi lạng gạo trắng chị trộn với 1 thìa gạo huyết (gạo thường vo sạch rồi đổ gạo huyết hươu vào). Khi cơm chín sẽ có màu nâu vì huyết hươu tẩm trong gạo phai ra, ăn cơm ngọt và thơm.

“Tuy nhiên, do huyết hươu là đồ bổ dưỡng nên mỗi tuần, chị chỉ dám dùng gạo huyết ươu trộn với gạo thường để nấu cháo hoặc nấu cơm đúng 2 lần, mỗi lần 6 thìa. Tính ra, một người chỉ được ăn đúng 2 thìa gạo huyết hươu trong một tuần”, chị nói và cho biết, ăn nhiều sợ thừa chất lại sinh ra bệnh tật.

Theo ghi nhận của PV. trên thị trường hiện có khá nhiều loại gạo khác nhau. Đơn cử như gạo tẻ thường, gạo tám, gạo Nhật Bản, gạo Thái Lan, gạo mầm,… rẻ nhất là 10.000 đồng/kg, đắt nhất là 100.000 đồng/kg. Tuy nhiên, gần đây, thị trường xuất hiện loại gạo huyết hươu có giá lên tới 800.000 đồng/kg khiến nhiều người tò mò. (theo Như Băng)

Phan Tất Đại chuyển tiếp

10 MÓN ĂN KHÓ NUỐT NHẤT

CỦA NHẬT BẢN

Mực nhảy, cá nóc sống, hay tinh dịch cá là những món ăn không phải thực khách nào cũng dám thưởng thức.

1/- Mực nhảy : Nhìn con mực trong bát có vẻ còn sống nhưng thực ra nó đã chết. Lúc bạn rưới nước tương lên, nó sẽ cử động các xúc tu y hệt như còn sống. Đây là phản ứng tự nhiên của các tế bào còn tươi trong xúc tu mực với muối trong nước tương. Khi các xúc tu gặp muối sẽ tạo nên một loại xung điện và làm chúng co giật như đang “nhảy múa” khiến mọi người lầm tưởng.

2/- Basashi : Có tên “Basashi” trong tiếng Nhật, thịt ngựa sống là món rất phổ biến ở xứ sở hoa anh đào. Hương vị của thịt giống món sushi, và đây là đặc sản của vùng Kumamoto thuộc đảo Kyushu. Basashi được nhúng vào tương và ăn với tỏi hoặc sốt cải ngựa.

3/- Nattō : Làm từ đậu tương lên men, nattō có màu nâu, mùi khó ngửi, vị bùi, có nhiều chất dịch nhớt và dính. Món ăn truyền thống này rất phổ biến ở Nhật. Mùi vị và vẻ bề ngoài nhơn nhớt của nó làm nhiều thực khách chưa ăn bao giờ phải ngần ngại vì trông rất khó tiêu hóa.

4/- Inago no Tsukudani : Một trong những món kỳ lạ nhất mà bạn có thể tìm ăn ở Nhật là inago no Tsukudani – châu chấu luộc chín rồi hầm với nước sốt chế biến từ tương và cỏ biển. Phổ biến nhất ở các vùng nông thôn như Yamagata, Nagano, và Gunma, đặc sản làm từ châu chấu này rất dễ tìm thấy và thưởng thức.

5/- Shirako : Trong tiếng Nhật “shirako” nghĩa là “những đứa bé trắng trẻo”, và đây là món làm từ những túi tinh dịch của cá đực chủ yếu là cá nóc hoặc cá tuyết. Shirako ăn sống rất mềm mịn và có thể tan trong lưỡi bạn như bơ, tuy nhiên không phải thực khách nào cũng yêu thích món ăn này.

6/- Fugu : Những món ăn có độc thường làm bạn phải cảnh giác cao độ và fugu là một trong số đó. Đây là món làm từ cá nóc, da và các bộ phận nội tạng của loài cá này đều chứa độc tố. Chỉ những đầu bếp đạt tiêu chuẩn mới có thể chế biến fugu. Nó có thể được liệt vào top món ăn độc nhất thế giới.

7/- Hachinoko : Hachinoko – nhộng ong chiên giòn – là một món ăn vặt đi kèm khi nhậu nhẹt của người Nhật. Những con nhộng được chiên với tương và đường, tăng thêm độ giòn và thơm. Cách thưởng thức ngon nhất chính là nhâm nhi nhộng giòn với một cốc bia trên tay.

8/- Kujira & Iruka : Một đặc sản kỳ lạ khác của người Nhật là thịt cá voi. phần thịt bụng được dùng làm thịt nguội, phần đuôi cá có giá trị hơn làm sashimi hoặc tataki (lướt thịt qua lửa hoặc trên mặt chảo nóng khi đã được tẩm ướp gia vị).

9/- Shiokara : Đây là một món hải sản lên men của người Nhật, gồm có hải sản sống, 10% muối, 30% bột gạo, ủ trong hộp kín khoảng một tháng. Muối mặn là vị chính của món shiokara và cũng khiến nó trở thành món “đắt khách” ở Nhật. Có nhiều loại shiokara khác nhau nhưng người Nhật ưa thích nhất vẫn là shiokara mực nang.

10/- Shirouo no Odorigui :Những con cá nhỏ trong suốt tên là shirouo, khi ăn sống chúng có thể nhảy hay ngọ nguậy trong miệng của bạn. Thường thì cá được bỏ vào một cốc giấm và trứng và thực khách thưởng thức bằng cách: uống cả hỗn hợp. Giấm làm cá bị xót và liên tục “nhảy múa” mạnh hơn bình thường. (Hương Chi theo Viralthread)

Lan Hương chuyển tiếp